Home / Regelgeving / China erkent ‘EU-airline’

China erkent ‘EU-airline’

China erkent ‘EU-airline’

De Europese Unie en China hebben een nog goed te keuren ‘horizontale luchtvaartovereenkomst’ gesloten waarin het principe van de EU-airline wordt erkend. Bijna vijftig landen deden dit al eerder, maar omdat de Volksrepubliek binnen tien jaar de grootste luchtvaartmarkt ter wereld kan zijn, is de stap van de Chinezen van groot belang.

Het verdrag tussen de Europese Unie en de Volksrepubliek China betekent dat alle bilaterale luchtvaartovereenkomsten, kortweg ‘bilaterals’, tussen EU lidstaten en China fundamenteel zijn gewijzigd en op één lijn gebracht met EU-wetgeving: zij discrimineren niet meer op basis van nationaliteit tussen airlines gevestigd in EU lidstaten.

Bermuda Agreement
In een ‘traditionele’ bilateral tussen een EU-lidstaat en een derde land staat nl. een nationaliteits-clausule. Deze houdt in dat alleen airlines uit de twee betrokken landen van de voordelen van de luchtvaartovereenkomst, in de vorm van markttoegang,  kunnen profiteren. Bedrijven uit derde landen, ook van binnen de Europese Unie, mogen niet ‘meesnoepen’ van deze nationale rechten.

Het principe van ‘airline-nationaliteit’  bestaat al sinds de luchtvaartovereenkomst die het Verenigd Koninkrijk en de VS in 1946 op Bermuda sloten. Deze werd daarna als standaard opgenomen in vrijwel alle bilaterals, met als criteria: de meerderheid van de aandelen en de effectieve controle over de airline moeten in nationale handen zijn. Het systeem ontstond in een tijd dat de meeste airlines, ook in de VS en Europa, nog geheel of gedeeltelijk in staatshanden waren.

Open Skies
Begin deze eeuw daagde de Europese Commissie acht lidstaten voor het Europese Hof van Justitie in de zogenoemde ‘Open Skies’ zaken. Zij werden ervan beschuldigd dat de bilaterals die zij hadden gesloten met de VS discrimineerden op basis van nationaliteit, een doodzonde in de EU.

De redenatie van de Commissie was: de nationaliteitsclausule in de bilaterals verplicht de Amerikaanse overheid om maatschappijen uit het desbetreffende land tot de markt toe te laten, maar geeft tevens het recht om airlines uit andere Europese landen te weigeren. Dit zou volgens Europese regels discriminatie zijn. Het Europese Hof gaf de Commissie in 2002 gelijk.

Daarmee waren in één klap alle rond de 2500 door de lidstaten gesloten bilaterals, die dezelfde nationaliteitsclausule bevatten onwettig geworden. ‘Zeg ze allemaal maar op,’ zei de Commissie, half schertsend, tegen de lidstaten, die in opperste verwarring waren door de uitspraak. Feit is dat een onwettige bilateral niet in stand kan blijven.

Voorstel
De Europese Commissie kwam vervolgens met een voorstel. Ten eerste moesten de lidstaten al hun bilaterals heronderhandelen om de oude clausule te vervangen door een nieuwe die niet discrimineert op basis van nationaliteit. In de tweede plaats moest Brussel een machtiging vragen om namens alle lidstaten hetzelfde te doen.

Dit laatste, het ‘global horizontal mandate,’ kreeg de Commissie al in 2004. Sindsdien is elke lidstaat verplicht de nieuwe EU – clausule op de luchtvaartagenda met derde landen te zetten. Intussen sluit de Commissie ‘horizontale luchtvaartovereenkomsten’ met hetzelfde doel.

Clausules
In de nieuwe situatie betekent dit bijvoorbeeld dat als Nederland met China een nieuwe non-discriminatoire clausule overeenkomt, hiermee één bilateral ‘in overeenstemming met het EU-recht is gebracht’, zoals de Commissie dat noemt, terwijl een horizontale overeenkomst tussen de EU en China de bilaterals van alle lidstaten op dit punt wijzigt.

Hoe luidt die nieuwe clausule en wat betekent dat in de praktijk? In het Nederland-China voorbeeld zei de oude Bermuda-clausule: China mag een door Nederland aangewezen airline weigeren als deze niet kan bewijzen dat eigendom en zeggenschap in Nederlandse handen zijn. De non-discriminatoire EU-clausule zegt: China mag een dergelijke airline alleen weigeren als deze niet kan aantonen een EU-airline te zijn.

Dit betekent ook dat iedere in Nederland gevestigde EU airline mag meedingen naar het gebruik van de landingsrechten die de Nederlandse overheid in bilaterale onderhandelingen met China heeft verworven. En dat de KLM hetzelfde mag doen in andere EU landen.

Commercieel
Een belangrijke kanttekening: de horizontale overeenkomst wijzigt de nationaliteitsclausule, maar verandert niets aan de ‘commerciële’ onderdelen van de bilateral. Dit betreft onder meer het aantal toegestane airlines, de capaciteit, routes en commerciële rechten (‘landingsrechten’). De aanpassingen hebben dus vrijwel uitsluitend betrekking op de identiteit van de airline (EU in plaats van nationaal), niet op een verandering of uitbreiding van die rechten.

Dat ligt anders als de EU niet een beperkte horizontale overeenkomst namens de lidstaten met een derde land sluit, maar een volwaardige, alle aspecten omvattende luchtvaartovereenkomst. De Commissie noemt dit een Comprehensive Air Transport Agreement (CATA). Belangrijkste voorbeeld daarvan is de EU – VS overeenkomst van 2007.

Volgens de Europese Commissie zijn inmiddels door de lidstaten zelf 340 bilaterals ‘gecorrigeerd’, terwijl horizontale overeenkomsten 670 EU-conforme bilaterals hebben opgeleverd. De bilaterale en horizontale EU-onderhandelingen gaan intussen gewoon door totdat alle derde landen het principe van de EU-airline hebben erkend.

TEKST: Peter van Fenema – Van Fenema is adjunct professor of Law aan het Institute of Air and Space Law, McGill University, Montreal, Canada

 

Blijf op de hoogte, abonneer u op de Zakenreis.nl nieuwsbrief!

  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.
nieuws
Social media KLM in Japan

Social media KLM in Japan

05/12/2019

KLM heeft een nieuw servicekanaal geopend, gericht op de Japanse markt. Op het bestaande social media platform LINE wordt voortaan door KLM 24/7 service verleend aan Japanse klanten. Social media…

Lounge SkyTeam in Istanbul

Lounge SkyTeam in Istanbul

05/12/2019

SkyTeam heeft zijn eigen lounge op Istanbul New Airport officieel in gebruik genomen. Zeven leden van de alliantie maken er gebruik van: Aeroflot, Air France, KLM, Korean Air, Middle East…