Home / Luchtvaart / Rekenkamer: staatsaandeel in Air France-KLM onrechtmatig

Rekenkamer: staatsaandeel in Air France-KLM onrechtmatig

Rekenkamer: staatsaandeel in Air France-KLM onrechtmatig

De minister van Financiën heeft in 2019 onrechtmatig gehandeld door aandelen Air France-KLM te kopen, zonder het parlement van te voren in te lichten. Dit concludeert de Algemene Rekenkamer woensdag in een rapport. “Het is zorgelijk als er een cultuur zou ontstaan waarin  beginselen ondergeschikt zijn aan het behalen van beleidsdoelen,” aldus de Kamer.

De Rekenkamer, onder voorzitterschap van Arno Visser (tot 2015 parlementslid voor de VVD), zegt zich ervan ‘bewust’ te zijn dat publicatie plaatsvindt tegen de achtergrond van de huidige corona-crisis, waardoor ook Air France-KLM wordt getroffen.

“Juist in een tijd van crisis zullen zich situaties voordoen die uniek van karakter zijn en die het volgen van het reguliere parlementaire proces bemoeilijken,” zegt de instantie in een toelichting. “Vooral in zulke situaties is het van belang dat aandacht blijft voor de democratische principes van het informatie- en budgetrecht van de Staten-Generaal. De Algemene Rekenkamer wil met dit onderzoek bijdragen aan een debat over democratische waarborgen, waaruit lessen kunnen worden getrokken voor de toekomst.”

Essentieel
De motivatie wordt door de Rekenkamer zo verwoord: “Wanneer publiek geld wordt uitgegeven zonder voorafgaande toestemming van het parlement past een onderzoek door de Algemene Rekenkamer. De Algemene Rekenkamer deed zulk onderzoek ook toen het kabinet in het kader van de kredietcrisis, met het oog op de financiële stabiliteit, kapitaalinjecties deed in de financiële sector en delen daarvan nationaliseerde.”

“Ons onderzoek betreft nadrukkelijk niet de noodzaak van de aandelen- aankoop zelf, maar de rechtmatigheid van de transactie in relatie tot het budget- en het informatierecht van het parlement. Deze rechten zijn essentiële instrumenten van het parlement om haar grondwettelijke taak als controleur van de regering uit te voeren.”

Niet voorzien
De gang van zaken was volgens de Rekenkamer als volgt:
“In februari 2019 kocht de minister van Financiën met instemming van het kabinet voor 744 miljoen euro aandelen in Air France-KLM (hierna AFKL). Deze uitgave was niet voorzien in de door het parlement geautoriseerde begroting van het Ministerie van Financiën. Ook leek het parlement niet vooraf op gangbare wijze geïnformeerd over het aangaan van deze deelneming.”

“Wij hebben nader onderzoek gedaan naar de verwerving van de aandelen in AFKL. De vraag naar de rechtmatigheid staat hierbij centraal. Het respecteren van het budget- en het informatierecht van het parlement zijn voorwaardelijk aan de rechtmatigheidsvraag.”

“Het budgetrecht is primair geregeld in de Grondwet en in artikel 2.3 van de Comptabiliteitswet. Deze regels gaan er vanuit dat uitgaven pas worden gedaan nadat de begrote middelen hiervoor door het parlement zijn geautoriseerd. Daarnaast gelden er ook andere regels, onder andere in artikel 2.27 en 4.7 van de Comptabiliteitswet. Volgens die regels moet de minister het parlement voorafgaand aan een dergelijke transactie informeren. Deze regels borgen dat het parlement zich eventueel uit kan spreken over de wenselijkheid van de deelneming en over de noodzaak om deze al aan te gaan vóór de benodigde gelden zijn geautoriseerd. Zo komt het parlement niet voor een voldongen feit te staan.”

Koersgevoelig
De Rekenkamer vervolgt: “Omdat de minister de verwerving van de aandelen AFKL niet in het openbaar bekend wilde maken, was kennis van de op handen zijnde aandelentransactie koersgevoelige informatie, ook aangeduid als voorwetenschap. Op dat moment zijn de bepalingen uit de Europese Market Abuse Regulation (MAR) van toepassing. Deze leggen vertrouwelijkheidseisen op aan het beschikken over zulke voorwetenschap”

“De minister oordeelde dat hij het parlement niet op de reguliere wijze kon informeren omdat hij daarmee niet kan voldoen aan de eisen van de MAR. De minister besloot de transactie uit te voeren zonder de Eerste Kamer hierover te informeren. Wel informeerde hij 12 leden van de vaste commissie voor Financiën van de Tweede Kamer in een besloten overleg op het ministerie van Financiën en liet hen hierbij een geheimhoudingsverklaring tekenen.”

“Omdat dit overleg geen formeel Kamer- overleg was conform de het Reglement van Orde van de Tweede Kamer beschouwen wij niet alleen de Eerste Kamer, maar ook de Tweede Kamer als niet geïnformeerd. Daarmee is sprake van een in comptabel opzicht onrechtmatige transactie.”

Beginselen
“Dit oordeel hebben wij ook opgenomen in ons tegelijkertijd met dit rapport gepubliceerde Rapport bij het Jaarverslag van het Ministerie van Financiën en Nationale Schuld 2019. In dat rapport, waarin alle uitgaven, verplichtingen en ontvangsten van het ministerie worden betrokken, geven we ook aan wat de gevolgen hiervan zijn voor ons oordeel over het jaarverslag en de Rijksrekening.

“Het budget- en het informatierecht van het parlement zijn belangrijke beginselen van onze parlementaire democratie. Het is zorgelijk als er een cultuur zou ontstaan waarin deze beginselen ondergeschikt zijn aan het behalen van beleidsdoelen. Een correct parlementair proces moet ook bij toepassing van deze Europese regels het uitgangspunt zijn.”

“In onze parlementaire democratie is het samenspel tussen regering en parlement gebaseerd op wederzijds vertrouwen. Dat schept gezamenlijke verantwoordelijkheid van parlement en regering. De gedeelde verantwoordelijkheid van regering en parlement impliceert de verantwoordelijkheid van het parlement om ervoor te zorgen dat haar procedures het wederzijds vertrouwen dragen.”

Aanbevelingen
De Rekenkamer ‘beveelt’ de minister van Financiën aan om ‘in volgende gevallen’ het budget- en het informatierecht van beide Kamers van het parlement te respecteren, ‘al dan niet in vertrouwelijke vorm.’ De Tweede en de Eerste Kamer krijgen de aanbeveling aan om in overleg met de minister van Financiën de bestaande parlementaire procedures voor informatievoorziening ‘in uitzonderlijke gevallen’ te evalueren en ‘zo nodig te voorzien in nadere procedures hiervoor.’

Lolke van der Heide
Door: | lolke[at]zakenreis.nl
Lolke van der Heide schrijft sinds 2007 voor Zakenreis over de luchtvaart en reiswereld

Blijf op de hoogte, abonneer u op de Zakenreis.nl nieuwsbrief!

  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.
nieuws
CWT afgeperst: 4 mln euro

CWT afgeperst: 4 mln euro

03/08/2020

CWT heeft vorige week 414 bitcoin, een kleine vier miljoen euro, betaald aan hackers die erin waren geslaagd via gijzelsoftware de computers van het bedrijf deels uit te schakelen. Persbureau…

Knokpartij op KLM-vlucht

Knokpartij op KLM-vlucht

03/08/2020

In een vliegtuig van KLM dat afgelopen vrijdag op weg was naar Ibiza heeft zich een vechtpartij tussen passagiers voorgedaan. Aanleiding zou de weigering zijn geweest van enkele van hen…

Akkoord bij BA: lager loon

Akkoord bij BA: lager loon

01/08/2020

De piloten van British Airways hebben ingestemd met een tijdelijke loonsverlaging van twintig procent. Er vallen ook 270 gedwongen ontslagen, wel veel minder dan de directie aanvankelijk wilde. Het akkoord…

Elbers: lagere lonen moeten

Elbers: lagere lonen moeten

31/07/2020

KLM maakt de grootste crisis ooit door en moet daarom hard ingrijpen, ook in de lonen en andere arbeidsvoorwaarden. Dit zei topman Pieter Elbers vrijdag tijdens een videoconferentie met de…

KLM schrapt tot 5.000 banen

KLM schrapt tot 5.000 banen

31/07/2020

KLM heeft vrijdagochtend bekendgemaakt 4.500 tot 5.000 banen te zullen schrappen als gevolg van de coronacrisis, waarvan 1.500 gedwongen ontslagen. De airline leed in het tweede kwartaal een verlies van…