Home / Luchtvaart / ‘Luchtpiraterij’ door Belarus 

‘Luchtpiraterij’ door Belarus 

‘Luchtpiraterij’ door Belarus 

De gedwongen landing van een Ryanair-toestel, zondag in Minsk, bedoeld om een oppositieleider te arresteren, is door de airline bestempeld als ‘staatsgesponsorde luchtpiraterij.’ De EU en de UK overwegen nieuwe sancties tegen Belarus.

De Boeing 737-800 van Ryanair was zondagmiddag met 123 passagiers aan boord onderweg voor een reguliere vlucht tussen twee EU-landen: van Griekenland (Athene) naar Litouwen (Vilnius). Toen het toestel het luchtruim van Belarus (Wit-Rusland) binnenkwam, het laatste land vóór Litouwen, ontstond er volgens de interpretatie van de autoriteiten “een veiligheidsrisico” aan boord, door een mogelijke bommelding.

De eindbestemming Vilnius was op dat moment de dichtstbijzijnde luchthaven, maar de vliegers zagen even later een MiG-29-jager van de Belarussische luchtmacht naast hen, die de Boeing 737-800 dwong koers te zetten naar Minsk, de hoofdstad van Belarus.

Valse bommelding
Aan de grond werd duidelijk wat ‘het veiligheidsrisisco’ echt was: in het vliegtuig zat de 26-jarige Roman Protasevitsj, een van de kopstukken van de oppositie tegen Aleksandr Loekasjenko, de Belarussische president. Protasevitsj en zijn vriendin Sofia Sapega werden van boord gehaald. Het vliegtuig mocht na vijf uur oponthoud en het controleren van bagage en passagiers weer vertrekken, naar Litouwen. De autoriteiten van Belarus zeiden naderhand dat de bommelding ‘vals’ was geweest, zonder uit te leggen van wie deze afkomstig was.

De CEO van het Ierse Ryanair, Michael O’Leary, gaf maandag details over wat hij noemde “een staatsgesponsorde kaping en piraterij.” Volgens O’Leary was het een vooropgezet plan en kwamen in Athene enkele agenten aan boord van de KGB,  de Belarussische geheime dienst (naar het vroegere voorbeeld van de Sovjet-Unie). De Ierse regering heeft bevestigd dat in Minsk vijf of zes passagiers zijn ‘uitgestapt,’ hetgeen zou aantonen dat behalve Protasevitsj en zijn vriendin (met de Russische nationaliteit) nog enkele mensen Litouwen niet als hun eindbestemming zagen.

Volgens media in Belarus – die onder controle staan van Loekasjenko – gaf de president persoonlijk opdracht om de Boeing van Ryanair met dwang om te leiden naar Minsk.

Buitensporig
Ursula von der Leyen, topvrouw van de Europese Commissie, heeft de actie omschreven als “buitensporig en onwettig gedrag van het regime in Belarus.” Sancties noemt zij onafwendbaar. Ook de Amerikaanse regering heeft bij monde van de minister van Buitenlandse Zaken, Antony Blinken, het onderscheppen van het vliegtuig “ten zeerste veroordeeld.”

Belarus zelf heeft alle beschuldigingen van de hand gewezen. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken in Minsk, is zondag alles overeenkomstig de regels gegaan en hadden de autoriteiten het recht om in te grijpen. Rusland heeft zich achter zijn bondgenoot Loekasjenko opgesteld.

De burgerluchtvaartorganisatie van de Verenigde Naties, ICAO, heeft haar “grote zorgen” uitgesproken over de Belarussische interventie, die in strijd is met de Conventie van Chicago, waar alle landen ter wereld ondertekenaars van zijn. Dit verdrag bepaalt dat civiele vliegtuigen nooit met militaire middelen mogen worden onderschept. ICAO heeft evenwel geen bevoegdheid om sancties door te voeren.

Een vliegtuig behoudt in zijn geheel de nationaliteit waar het is geregistreerd en is dus ‘een stukje buitenland’ over de landsgrenzen, vergelijkbaar met ambassades. De gezagvoerder heeft het recht de toegang van buitenaf te weigeren en het ongeoorloofd betreden van een vliegtuig is een diplomatieke schending. Onduidelijk in dit geval is nog of Protasevitsj van boord is gehaald door Belarussische agenten, met toestemming van de bemanning van Ryanair, of dat de KGB-agenten hem dwongen uit te stappen.

Opties op sancties
Regeringen en andere organisaties kunnen dat wel doen. Europese landen, Litouwen en Ierland voorop, hebben bij de autoriteiten in Belarus fel geprotesteerd tegen de actie en vrijlating geëist van Protasevitsj. Het Verenigd Koninkrijk heeft zich hierbij aangesloten. De 27 landen van de Europese Unie overleggen maandag of ze Belarus willen straffen voor de interventie.

De banden tussen de EU en Minsk waren al niet hartelijk, door de opstelling van Loekasjenko, die sinds 1994 aan de macht is en niet van plan lijkt zijn positie te willen opgeven. In Belarus groeiden vorig jaar de vreedzame protesten tegen de president uit tot massademonstraties. Het bewind trad hier hard tegen op. De EU legde het bewind hierom al eerder sancties op, zoals inreisverboden voor Belarussische functionarissen en het bevriezen van Europese banktegoeden.

Meerdere dissidenten, onder wie oppositieleider Svetlana Tichanovskaja, vluchtten vorig jaar naar Litouwen of andere EU-landen. Ook Roman Protasevitsj week uit naar elders, eerst naar Polen, daarna de Baltische staten. Protasevitsj zit nu dus gevangen in Belarus. Tegen medepassagiers zei hij zondag, voordat hij van boord werd gehaald, voor zijn leven te vrezen.

Wat zijn de opties voor sancties door de EU? De lopende financiële sancties tegen Belarus kunnen verder worden opgevoerd. Ook kan Belavia, de flag carrier, een vliegverbod krijgen naar alle EU-bestemmingen, terwijl Belarus voor ‘overvluchten’ kan worden gemeden, waardoor het daar ook geen inkomsten meer aan kan ontlenen. De Letse carrier airBaltic vermijdt het luchtruim van Belarus inmiddels. KLM doet dat (nog) niet.

Foto © Minsk National Airport

 

 

 

Lolke van der Heide
Door: | lolke[at]zakenreis.nl
Lolke van der Heide schrijft sinds 2007 voor Zakenreis over de luchtvaart en reiswereld.

Blijf op de hoogte, abonneer u op de Zakenreis.nl nieuwsbrief!

  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.
nieuws
Zaventem: vier nieuwe routes

Zaventem: vier nieuwe routes

28/11/2021

Vanaf Brussels Airport (Zaventem) zijn dit winterseizoen 130 bestemmingen beschikbaar, aangeboden door 52 luchtvaartmaatschappijen. Het gaat om een aangepast aanbod zegt de Belgische luchthaven, ‘waarbij uiteraard nog steeds rekening wordt…

Coronagolf op KLM-vluchten

Coronagolf op KLM-vluchten

27/11/2021

Op de twee KLM-vluchten die vrijdag uit Zuid-Afrika aankwamen, waren 61 passagiers besmet met corona, bijna tien procent van het totaal. Dit blijkt uit cijfers van de GGD. De positief…

APG: GSA Surinam Airways

APG: GSA Surinam Airways

23/11/2021

Surinam Airways heeft APG aangesteld als General Sales Agent (GSA) voor Europa, zo hebben de twee partijen dinsdag naar buiten gebracht. De luchtvaartmaatschappij van Suriname voert momenteel twee vluchten per…

Herstel zakenreizen in 2025

Herstel zakenreizen in 2025

23/11/2021

Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) heeft onderzoek gedaan naar zakenreizen in Nederland en verwacht op basis daarvan pas in 2025 een terugkeer tot het niveau van 2019. Het KiM, onderdeel…