Home / Luchtvaart / KLM en Air France uit elkaar?

KLM en Air France uit elkaar?

KLM en Air France uit elkaar?

De corona-crisis kan ertoe leiden dat KLM en Air France ieder weer hun eigen weg gaan, als twee aparte nationale airlines. De concernleiding van KLM sluit deze optie niet uit, schrijft Het Financieele Dagblad maandag op basis van ‘ingewijde’ informatie.

“De top van KLM houdt er rekening mee dat de huidige crisis wel eens het einde van het huwelijk met Air France kan betekenen,” schrijft de zakenkrant. “Cruciaal voor het voortbestaan van de Frans-Nederlandse luchtvaartcombinatie is of Air France er in slaagt de kosten drastisch te verlagen.”

Air France en KLM kregen afgelopen vrijdag samen maximaal 11 miljard euro overheidssteun aangeboden. Hoewel het om een Frans-Nederlandse holding gaat, presenteerden de twee regeringen afzonderlijk hun plannen en legden ze er de nadruk op dat de hulp alleen bestemd was voor de afzonderlijke nationale smaldelen.

Overbrugging
De Nederlandse minister van Financiën, Wopke Hoekstra (foto rechts), bood KLM vrijdagavond een overbruggingskrediet aan tussen de 2 en 4 miljard euro. Even daarvoor had zijn Franse collega Bruno Le Maire de steun voor Air France bekendgemaakt: 7 miljard euro.

De reden dat Hoekstra de hoogte van de hulp aan KLM nog niet kon aangeven was, zo zei hij, omdat de gesprekken met de airline nog gaande waren. Maar duidelijk was ook meteen dat ‘Parijs’ en ‘Den Haag’ niet op één lijn zaten. De Franse regering en Air France wilden niet langer wachten en zetten de Nederlandse regering voor het blok.

Gift
Groot verschil in de twee pakketten is dat het bij KLM (vooralsnog) gaat om bankleningen, waarvoor de staat zich garant stelt. Air France krijgt naast een lening van 4 miljard euro ook een gift van 3 miljard. Air France en KLM hebben sinds 2005 een geconsolideerde boekhouding, maar waar wordt de drie miljard voor Air France neergezet op de balans?

Bovendien stelt de Nederlandse regering eisen aan KLM voor de staatsgaranties. Zo dringt Hoekstra aan op loonmatiging bij KLM. De Franse regering lijkt daarentegen niet al te veel druk uit te willen oefenen op Air France.

Hoekstra en Le Maire (foto links) zijn het op een punt wel eens: zelfs de miljarden aan leningen (en hulp) voor Air France en KLM zijn mogelijk nog niet genoeg voor redding. Plan B zou volgens Het Financieele Dagblad daarom het nationaliseren van de twee luchtvaartmaatschappijen zijn. “Bij KLM houden ze daar rekening mee,” schrijft de krant. In dat geval zal het eerst tot een boedelscheiding tussen Air France en KLM moeten komen.

“Er is zorg of de twee overheden er wel in slagen gezamenlijk op te treden bij een herkapitalisatie. Ze slaagden er vrijdag niet een in de persconferentie op elkaar af te stemmen. Dus waarom zou een gezamenlijke herkapitalisatie wel lukken,” zo citeert Het Financieele Dagblad ‘een betrokkene’ bij KLM.

Verstandshuwelijk
Het rijt oude wonden open. Air France en KLM kenden sinds 2004 een verstandshuwelijk, met twee ongelijke partners, het grote Air France en het kleinere KLM. In financiële termen nam Air France destijds KLM over en sindsdien vormen ze de holding Air France-KLM, onder Frans recht en met een beursnotering in Parijs.

KLM is juridisch gezien voor 51 procent een Nederlandse onderneming gebleven, om zo de landingsrechten te waarborgen. Deze rechten zijn in een grijs verleden verstrekt aan staten, niet aan airlines en ze zouden niet meer geldig zijn bij verandering van de nationaliteit van de carrier.

De grootste Nederlandse aandeelhouders in KLM zijn twee stichtingen, de ‘administratiekantoren’ SAK I en SAK II, die samen goed zijn voor 44,41 procent van de aandelen. De Nederlandse staat heeft 5,92 procent en andere aandeelhouders 0,67 procent, waarmee het totaal uitkomt op 51 procent Nederlands belang.

De andere 49 procent is in handen van Air France-KLM. Let wel: deze aandelen in KLM hebben geen economisch recht. Ze staan los van de aandelenverhouding in Air France-KLM en daar draait het in werkelijkheid om.

Concurrentieslag
Minister Hoekstra benadrukte vrijdag nog eens dat KLM destijds veel baat had bij de overname door Air France, omdat de Nederlandse carrier er begin deze eeuw niet goed voorstond en mogelijk ten onder was gegaan in de Europese concurrentieslag.

KLM profiteerde na verloop van tijd meer van de ‘fusie’ dan de veel grotere partner Air France. De interne verhoudingen in die eerste jaren waren goed, vooral ook omdat de CEO’s het prima met elkaar konden vinden.

Uiteindelijk kwam KLM zelfs als grote winstmaker bovendrijven voor de holding en dat zette soms de verhoudingen op scherp. Alexandre de Juniac (foto rechts), de toenmalige CEO van Air France-KLM, wilde in 2015 de kassen van de twee airlines samenvoegen op een moment dat het laatje van KLM aanzienlijk beter was gevuld.

Het kwam hem op een spreekwoordelijke tik op de vingers te staan van Pieter Elbers, de CEO van KLM die pas (oktober 2014) was aangetreden. De kassen van Air France en KLM bleven daarna gescheiden en beide partijen spraken er niet meer over.

Scheiding te ingewikkeld
De vraag van buitenaf of KLM niet beter af zou zijn zonder Air France werd de afgelopen jaren in Amstelveen steevast met ‘nee’ beantwoord. KLM zou zich om te beginnen bij een ‘stand-alone’ moeten vrijkopen van eigenaar Air France, tegen hoge kosten. Verder waren de twee concerns intussen zo met elkaar vervlochten dat ontvlechting zeer ingewikkeld en duur zou worden, zo luidde de redenatie.

Twee CEO’s bij Air France-KLM later – Jean-Marc Janaillac volgde De Juniac in 2016 op en in 2018 nam Ben Smith het stokje over – was de heibel veel groter. De Canadees Smith, de eerste niet-Fransman aan de top van Air France of Air France-KLM, wilde vanaf het begin zijn stempel drukken op de hele onderneming.

Ben Smith, CEO Air France-KLM

KLM moest naar Smiths pijpen dansen en het accent binnen de onderneming diende veel meer op Air France komen te liggen, vond hij. Begin 2019 liep de spanning hoog op: Smith (foto links) wilde af van Elbers, die er andere opvattingen op nahield en vocht voor de relatief onafhankelijke positie van KLM. Achter Elbers’ rug om had Smith al een opvolger bij KLM geregeld.

Hoekstra in de arena
En toen trad Wopke Hoekstra in de arena. De bewindsman meende dat de beoogde koerswijziging van Air France-KLM tegen de Nederlandse belangen in ging. Niet alleen de rol van KLM zou kleiner worden, ook de positie van Schiphol zou onder druk komen, oordeelde Hoekstra.

Tijdens een werkbezoek van Smith aan Nederland, in januari 2019, liet de minister in niet mis te verstane woorden aan de CEO weten dat hij zich zorgen maakte. Hij brak een lans voor Elbers en wees op de sterke prestaties van KLM sinds 2015.

En Hoekstra ging verder, want hij vertrouwde Smith niet. Zijn ministerie ging in het diepste geheim op jacht naar aandelen Air France-KLM. Noch de Franse regering, noch Air France-KLM was hiervan op de hoogte; of Elbers het wist is nooit onthuld.

Nederlandse coup
Eind februari 2019 was het zover: Hoekstra maakte bekend dat de Nederlandse staat 14 procent van de aandelen Air France-KLM had verworven. Het belang was bijna gelijk aan dat van de Franse staat (14,3 procent) – Hoekstra vond het wel pas geven om hier net onder te blijven.

In Parijs stond men niettemin perplex, zowel op het hoofdkantoor van de holding als op de burelen van president Emmanuel Macron. Bij KLM waren ze daarentegen opgetogen: zowel Elbers als de Raad van Commissarissen juichten de Nederlandse coup toe.

Smith moest daarna tandenknarsend Elbers (foto rechtsonder) in dienst houden. Sinds het voorjaar van 2019 keerde de rust terug bij Air France-KLM. Smith en Elbers konden weer met elkaar overweg, althans daar leek het voor de bühne op.

Pieter Elbers, CEO KLMZelfvertrouwen
Wellicht was dat ook wel zo. Tijdens de presentatie van de jaarcijfers 2019 van Air France-KLM, op 20 februari 2020 in Parijs, straalde het concern nog zelfvertrouwen uit. Oké, de cijfers waren niet geweldig en minder dan in 2018, maar het zou wel goed komen, verzekerde Ben Smith zijn gehoor.

De bestuurders van de Frans-Nederlandse combinatie verwachtten wel aanzienlijke financiële schade in 2020 door het coronavirus, dat toen net de kop had opgestoken. Maar dat de impact voor het bedrijf, de hele luchtvaartbranche en de wereldeconomie zo groot zou worden, hadden ze in hun ergste nachtmerries niet kunnen denken.

Ontworteling door corona
Corona heeft de afgelopen maanden de hele wereld en dus ook de luchtvaart volkomen ontworteld: veel landen sloten de grenzen voor binnenkomend verkeer, het aantal annuleringen was enorm, terwijl de vraag naar nieuwe tickets tot vrijwel nul daalde.

Bij Air France en KLM staat sinds 1 april ongeveer 90 procent van de vloot aan de grond. Hoeveel passagiers er nog worden vervoerd zegt de onderneming niet. Vast staat dat verreweg de meeste passagiers die nu nog aan boord stappen mensen zijn die uit verscheidene landen naar huis reizen.

 

Ineens een andere situatie
Wanneer de vluchtuitvoering weer kan beginnen hangt af van de verdere ontwikkeling dan wel beheersing van de corona pandemie. In het gunstigste geval komt het verkeer in mei weer op gang, maar het zal daarna nog maanden of misschien wel jaren duren voordat het pre-corona niveau terug is.

Voor Air France en KLM geldt dat zij zonder de steun van hun respectieve regeringen zo goed als zeker ten onder waren gegaan. En voor de positie van de holding is er plotseling een totaal andere situatie ontstaan. KLM en Air France zijn veel meer op zichzelf aangewezen – het is ieder voor zich. De staatssteun gaat niet naar de holding, maar naar de afzonderlijke nationale airline-groepen in Frankrijk en Nederland.

Dit zijn tevens omstandigheden waarin een opsplitsing van de twee bedrijven wél mogelijk is. Gelet op de stemming bij KLM, kennelijk, is een boedelscheiding ook wenselijk.

Lolke van der Heide
Door: | lolke[at]zakenreis.nl
Lolke van der Heide schrijft sinds 2007 voor Zakenreis over de luchtvaart en reiswereld.

Blijf op de hoogte, abonneer u op de Zakenreis.nl nieuwsbrief!

  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.
nieuws
NDC-deal Travelport en IAG 

NDC-deal Travelport en IAG 

02/12/2021

Travelport heeft een overeenkomst gesloten met de vier leden van de International Airlines Group (IAG) over NDC, de New Distribution Capability. Dit heeft het technologiebedrijf donderdag bekendgemaakt. IAG bestaat uit…

Trein wint terrein op vliegtuig

Trein wint terrein op vliegtuig

02/12/2021

Grote bedrijven nemen voor zakenreizen ‘steeds vaker’ de trein in plaats van het vliegtuig, zo blijkt uit een analyse van de Werkgroep Internationale Trein. Het onderzoek vond plaats vóór de…

ADP en Schiphol uit elkaar

ADP en Schiphol uit elkaar

02/12/2021

Aéroports de Paris (ADP) en de Royal Schiphol Group zijn sinds begin deze maand definitief geen partners meer, een breuk die afgelopen zomer al werd aangekondigd. De twee luchthavenbedrijven hadden…

Excuus KLM aan passagiers

Excuus KLM aan passagiers

30/11/2021

KLM heeft excuses aangeboden voor de chaos van vrijdag op Schiphol rond twee vluchten uit Zuid-Afrika. De ruim 600 passagiers moesten urenlang wachten, aan boord en op de luchthaven, om…