Home / Dossier 100 jaar KLM / De ‘fusie’ met Air France

De ‘fusie’ met Air France

De ‘fusie’ met Air France

KLM viert op 7 oktober haar eeuwfeest. Zakenreis blikt in een serie terug op de geschiedenis, samen met schrijver Ron Wunderink. Deel 7: De ‘fusie’ met Air France.

De top van KLM was er eind jaren negentig van overtuigd dat er een fusiepartner moest komen, anders kon overleving als bedrijf op termijn een probleem worden. KLM stond er in die jaren financieel niet zo goed voor.

Inmiddels was Pieter Bouw, die de joint venture met Northwest Airlines in 1993 had beklonken, als CEO opgevolgd door Leo van Wijk (in 1997). Net als Bouw poogde ook Van Wijk met British Airways in zee te gaan, zonder resultaat. “Lufthansa was ook een optie, maar het netwerk overlapte te zeer met dat van KLM,” zegt Wunderink.

“De contouren van de drie grote allianties hadden zich intussen gevormd en in Europa gingen de kleinere maatschappijen in die dagen geleidelijk failliet.” Alleen Air France bleef over als partner.”

Spinetta
Van Wijk liep in 1998 Jean-Cyril Spinetta tegen het lijf, zijn evenknie bij Air France. De twee mannen konden het goed met elkaar vinden en dat bleek de basis te vormen voor de fusie, zes jaar later. “De twee mannen deelden ook dezelfde visie op de ontwikkeling van de luchtvaart in Europa.”

Wunderink sprak uitvoerig met Van Wijk over die periode. “Ik wist hoeveel er op het spel stond, maar het was naar mijn stellige overtuiging het beste voor de continuïteit van KLM en Schiphol. Samen (met Air France, red.) konden we het speelveld van KLM vergroten en dat was precies wat we nodig hadden,” zegt de oud-topman in het boek

De twee airlines gingen niet over één nacht ijs. Er gingen in de woorden van Van Wijk ‘jaren aan gesprekken met honderden functionarissen, politieke vertegenwoordigers en ambtenaren’ aan vooraf aleer Air France en KLM het eens waren over de aanstaande fusie, die op 30 september 2003 wereldkundig werd gemaakt.

Delicaat
In een bespiegeling van die tijd schrijft Ron Wunderink: “Van Wijk en Spinetta beseften dat de fusie een delicate zaak was voor het personeel van KLM en Air France.” Spinetta slaagde er in die jaren in de airline Air Inter met succes te laten opgaan in Air France en dat gaf hem veel krediet. “De twee mannen uit landen met verschillende culturen, begrepen dat ze de komende jaren omzichtig moesten omgaan met elkaars belangen.”

Van Wijk manoeuvreerde ‘subtiel’ schrijft Wunderink, zowel richting het eigen personeel als de buitenwacht. “Hij vermeed zoveel mogelijk de woorden ‘overname’ of ‘fusie’, maar sprak over samenwerking of coördinatie.”

De ‘fusie’ werd op 4 mei 2004 in Amsterdam beklonken. Air France-KLM heette de nieuwe combinatie, met Parijs als standplaats voor de holding. Om de bilaterale vliegrechten tussen Nederland en andere landen te blijven garanderen, bleven Nederlandse aandeelhouders met cumulatief preferente aandelen voor 51 procent eigenaren van KLM; de andere 49 procent ressorteren onder de holding Air France-KLM.

De 51 procent Nederlandse juridische aandelen in KLM hebben geen economische waarde: Air France-KLM is een aan de Parijse beurs genoteerde Franse onderneming.

Gunstig rapport
De Franse staat had op dat moment nog een meerderheidsbelang van 54,4 procent in Air France. Na de fusie ging dit terug naar 44 procent, in de holding ditmaal. In de jaren daarna ging het staatsbelang verder naar beneden tot de huidige 14,3 procent.

Tilburg University deed naderhand onderzoek naar de fusie/overname. Wunderink: “Het was een gunstig rapport, waarbij vooral ‘afwezigheid van gevoelens van bedreiging’ en ‘behoud van identiteit en het niet inleveren van zelfrespect als belangrijke factoren voor het slagen van de fusie naar voren komen.”

Volgens de onderzoekers zat een ‘gelukkig economisch gesternte’ de airlines mee, maar was het slagen van de fusie ook de verdienste van Van Wijk en Spinetta. ‘Het topmanagement van Air France-KLM heeft pionierswerk verricht in het vormgeven van een overname als samenwerking tussen gelijken,” zo citeert Wunderink uit het rapport.

Ben Smith
Sinds september 2018 is er met het aantreden van Ben Smith, als eerste niet-Franse CEO van de holding Air France-KLM, een nieuwe wind gaan waaien. Anders dan zijn voorgangers wil de Canadees de afzonderlijke airlines in de groep meer op elkaar laten aansluiten.

Zo is HOP, de dochter van Air France, inmiddels omgedoopt tot Air France Hop, doekte Smith de andere dochter Joon meteen op en wil hij Transavia, het gedeelde product van KLM en Air France, promoveren tot volwaardige derde airline binnen de groep.

Smith ziet zich als absolute leider en kwam daardoor in botsing met Pieter Elbers, die sinds oktober 2014 de CEO van KLM is. Dit voorjaar wilde Smith van Elbers af om er een CEO neer te kunnen zetten die meer naar zijn pijpen danste. De coup mislukte, mede door de grote steun die Elbers kreeg van het personeel en de Raad van Commissarissen van KLM.

Staatsinterventie
De Nederlandse regering greep ook in. In Den Haag overheerste de gedachte dat de ‘Fransen’, onder aanvoering van de Canadees Smith, bezig waren Franse belangen veilig te stellen en dat dit ten koste zou kunnen gaan van KLM en Schiphol. In het geheim kocht de Nederlandse staat een belang in Air France-KLM, van 14 procent, waarmee zij invloed koopt in het reilen en zeilen van de holding.

Ondanks deze achterdocht aan Nederlandse zijde, blijven Air France, KLM, de holding en beide regeringen benadrukken dat de twee airlines tot elkaar zijn veroordeeld. KLM en Air France zijn in vijftien jaar zo met elkaar vergroeid, dat scheiding niet meer mogelijk is.

Lolke van der Heide
Door: | lolke[at]zakenreis.nl
Lolke van der Heide schrijft sinds 2007 voor Zakenreis over de luchtvaart en reiswereld.

Blijf op de hoogte, abonneer u op de Zakenreis.nl nieuwsbrief!

  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.
nieuws
ZAKENREIS stopt in 2022

ZAKENREIS stopt in 2022

31/12/2021

In april 1999 schreef mijn vader Kees Hundepool (92), die in 1967 Zakenreis lanceerde, zijn laatste voorwoord. Een maand later ik mijn eerste. Nu, ruim 27 jaar nadat ik in…

TMC Special 2022 – Uniglobe

TMC Special 2022 – Uniglobe

31/12/2021

Terwijl de pandemie de wereld al bijna twee jaar in haar greep houdt, proberen travel management companies (TMC’s) een modus te vinden om zakenreizen te organiseren in ‘het nieuwe normaal’….

TMC Special 2022 – STI

TMC Special 2022 – STI

31/12/2021

Terwijl de pandemie de wereld al bijna twee jaar in haar greep houdt, proberen travel management companies (TMC’s) een modus te vinden om zakenreizen te organiseren in ‘het nieuwe normaal’….

TMC Special 2022 – CWT

TMC Special 2022 – CWT

31/12/2021

Terwijl de pandemie de wereld al bijna twee jaar in haar greep houdt, proberen travel management companies (TMC’s) een modus te vinden om zakenreizen te organiseren in ‘het nieuwe normaal’….