Home / Artikel / Wopke Hoekstra over het redden van KLM

Wopke Hoekstra over het redden van KLM

16/09/2020

Hij is de spil in de grootste operatie van zijn departement ooit: minister van Financiën Wopke Hoekstra heeft de afgelopen maanden miljarden euro’s vrijgemaakt uit de staatskas om het Nederlandse bedrijfsleven en met name de luchtvaart door de crisis te loodsen. Zakenreis legde de bewindsman te midden van de hectiek een waslijst aan vragen voor.

Enkele kernpunten van zijn betoog: het reddingsplan voor Air France-KLM is uitsluitend gebaseerd op een korte­termijnanalyse – over één of twee jaar kan KLM alsnog failliet gaan; het is niet uitgesloten dat aandeel­houders – waaronder de Nederlandse Staat – gevraagd wordt te participeren in een nieuwe kapitaalstorting in Air France-KLM; en de geplande vliegtaks per 1 januari 2021 kan mogelijk worden doorgeschoven. 

De hele reisbranche, de luchtvaart in het bijzonder, is sinds maart extreem had geraakt door de corona­crisis. Het kabinet kwam daarom met een dubbele bypass­operatie: subsidie op de loonsom via NOW en leningen. KLM heeft het meeste gekregen: van maart tot en met september zal dit uitkomen op zo’n 700 miljoen euro loonsubsidie, met meer vanaf oktober, dankzij NOW-3. Verder ontvangt KLM een directe staatslening van één miljard euro en nog eens 2,4 miljard aan garanties voor commerciële leningen. Tegeneis uit Den Haag: het bedrijf moet de operationele kosten met 15 procent verlagen.

In juni kwam u met het steunpakket voor KLM, na overleg met de Franse regering. Waarom duurde dat zo lang?
“Ik zat aan tafel met de holding Air France-KLM, de Franse staat, KLM, met de banken én met de Europese Commissie. Dat maakte het ongelooflijk ingewikkeld. Uiteindelijk hebben we goede afspraken kunnen maken, voor alle partijen. Het is ook niet niks: een garantstelling van miljarden door de belastingbetaler. Dat vraagt om zorgvuldigheid. We wilden daarom alleen steun verlenen onder zwaarwegende voorwaarden.”

U eist kostenreductie bij KLM, onder meer met lagere lonen. Maar onder het personeel bestaat hier weerstand tegen.
“Ik snap goed dat sommige voorwaarden, zoals het beperken van salarissen, niet met gejuich is ontvangen. Maar er is belastinggeld nodig om het bedrijf overeind te houden en dan vindt het kabinet het redelijk daar eisen aan te verbinden. We vragen daarom offers van het personeel, waarbij de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. Vaststaat dat de onderneming momenteel veel minder passagiersvluchten uitvoert dan normaal. We moeten ervoor zorgen dat de situatie van het bedrijf ook echt verbetert en KLM het geleende geld kan terugbetalen.”

Air France-KLM heeft één centrale boekhouding. Hoe voorkomt u dat er Nederlands geld naar Parijs wegvloeit?
“Hierover zijn ook duidelijke afspraken gemaakt met de holding: de leningen van de banken en de Nederlandse staat gaan naar KLM, die geen dividend mag uitkeren zolang de steun loopt. Ook moet het geld binnen KLM blijven.”

De bonus van acht ton voor topman Ben Smith van Air France-KLM kon u niet tegenhouden, omdat de meeste aandeelhouders voor stemden.
“Ja, ik vond dat teleurstellend. We zitten midden in een diepe crisis en er is veel belastinggeld nodig om bedrijven en werknemers er doorheen te loodsen. Wat ons betreft worden er dus geen bonussen toegekend zolang financiële steun van de overheid nodig is. Dit hebben we ook in Parijs aangekaart. Maar de realiteit is dat de Nederlandse staat een belang heeft van 14 procent in Air France-KLM en dat is dus geen meerderheid.”

Smith wil een herkapitalisatie van de holding, uiterlijk per mei 2021. Zou u het Nederlandse staatsbelang willen verhogen?
“Het valt niet uit te sluiten dat bestaande aandeelhouders op enig moment wordt gevraagd te participeren in een kapitaalstorting. De Nederlandse staat verleent nu liquiditeitssteun aan KLM, om ervoor te zorgen dat de continuïteit van het bedrijf niet in gevaar komt.”

Wanneer komt de aangekondigde state agent bij KLM?
 “De state agent krijgt als taak toe te zien op naleving van de voorwaarden en uitvoering van het herstructureringsplan. Hiertoe krijgt de agent een aantal bevoegdheden, waaronder aanwezigheid bij de vergaderingen van de Raad van Commissarissen en toegang tot informatie. Ook zal KLM aan de state agent bepaalde onderwerpen moeten voorleggen ter instemming. We zijn nog druk bezig om de juiste persoon voor deze rol te vinden.”

Kan deze waakhond ook echt ingrijpen?
“Ja. Als er niet aan de voorwaarden van het steunpakket wordt voldaan, kan – in het uiterste geval – worden besloten om een deel van de lening niet beschikbaar te stellen. De state agent zal daarom goed contact onderhouden met het ministerie.”

Vindt u dat KLM koste wat kost gered moet worden?
“KLM en Schiphol zijn van groot belang voor onze economie. Veel mensen zijn er voor hun werk van afhankelijk. Dus het is meer dan steun aan de luchtvaartmaatschappij alleen. Door KLM overeind te houden, helpen we ook de luchthaven die voor Nederland een toegangspoort tot Europa en de rest van de wereld is.”

Toch: kan Air France-KLM alsnog failliet gaan, of alleen KLM?
“Hoe de financiële situatie van het bedrijf er over één of twee jaar uitziet, is sterk afhankelijk van het herstel van de hele luchtvaartsector. Er is in nauwe samenwerking met de holding een analyse gemaakt van wat nodig is om op korte termijn te overleven.”

Ben Smith wil een zogeheten plain vanilla-constructie: KLM moet net als Air France een 100 procent dochter worden van de holding. Hoe staat u daar tegenover?
“De huidige constructie met de KLM-stichtingen garandeert de landingsrechten van KLM en het lijkt mij niet verstandig om daar wijzigingen in aan te brengen. Daarnaast zie ik nu geen reden om de structuur aan te passen.”

De Fransen lijken voor Air France milder dan u voor KLM bent …
“Nee, dat is niet zo. Op hoofdlijnen is de steun voor Air France en KLM vergelijkbaar. De Franse en de Nederlandse staat stellen beide financiële steun beschikbaar onder voorwaarden. Zowel wij als de Fransen hebben het bedrijf om een herstructureringsplan gevraagd, omdat het van belang is op de langere termijn weer gezond te zijn. Het management van het bedrijf ziet de noodzaak tot kostenreductie ook in.”

Heeft het belang van 14 procent dat de staat in Air France-KLM heeft gekocht wel de invloed opgeleverd die u beoogde?
“Jazeker, de positie van de Nederlandse staat is absoluut verbeterd. We worden nu in belangrijke beslissingen gekend en hebben een veel betere informatiepositie en ook meer invloed. We worden serieus genomen als gesprekspartner en geïnformeerd bij belangrijke besluiten.”

Waarom heeft Nederland slechts één vertegenwoordiger in de Board en de Fransen drie, met een aandeel van 14,3 procent?
“De samenstelling van het bestuur is een van de onderwerpen in de Frans-Nederlandse werkgroep die in 2019 is ontstaan. De afgelopen periode hebben we ons gericht op de crisis waar Air France-KLM middenin zit. De prioriteit gaat logischerwijs uit naar het steunen van de onderneming.”

Die werkgroep zou in juni 2019 al met een rapport komen. Waarom is dat niet gebeurd?
“Het is een complexe materie en de belangen zijn groot, dus dat vraagt om zorgvuldigheid. Een belangrijke wens van Nederland was het verlengen van de eenzijdige opzegtermijn voor de hubfunctie van Schiphol van negen maanden naar vijf jaar, de zogenoemde staatsgaranties, en daarover zijn we tot een akkoord gekomen. De contacten zijn nog steeds intensief, maar staan vooral in het teken van de noodzakelijke crisissteun aan het bedrijf.”

Gaat in deze crisistijd de geplande vliegtaks nog door?
“Met de huidige vormgeving is het mogelijk om de wet op de vliegbelasting per 1 januari 2021 te laten ingaan – later kan ook. Op deze manier kunnen we rekening houden met de gevolgen van de coronacrisis en de eventuele totstandkoming van een Europese belasting op luchtvaart. Het blijft logisch om de maatschappelijke kosten van vliegen meer tot uitdrukking te brengen in de prijs en dus belasting te heffen op vliegen, omdat we dat ook doen bij andere vervoermiddelen, met accijns en btw. Ik zie dat sommige Europese landen hier op dezelfde manier naar kijken. Zo heeft Duitsland per 1 april 2020 de tarieven van de vliegbelasting bijna verdubbeld en haalde Oostenrijk een geplande verhoging ervan naar voren.”

Dit is een samenvatting van het artikel ‘Wopke Hoekstra: eigendom en zeggenschap van KLM moeten in Nederlandse handen blijven, dat is verschenen in Zakenreis #518. Het hele artikel lezen? Neem een abonnement op Zakenreis Magazine. Ontvang hét vakblad voor de Nederlandse zakenreisindustrie voor maar 32 euro per jaar.

Lolke van der Heide
Door: Lolke van der Heide | lolke[at]zakenreis.nl
Lolke van der Heide schrijft sinds 2007 voor Zakenreis over de luchtvaart en reiswereld

Blijf op de hoogte, abonneer u op de Zakenreis.nl nieuwsbrief!

  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.
artikelen