Home / Artikel / Smits: ‘Top van Air France-KLM is afgegleden’

Smits: ‘Top van Air France-KLM is afgegleden’

21/06/2019

Hans Smits nam eind april afscheid van de raad van commissarissen (RvC) van KLM, waarvan hij sinds 2015 voorzitter was. Deze positie gaf hem ook recht op een plek in de board, de bestuursraad van Air France-KLM. Smits (69) heeft zich nu teruggetrokken uit de luchtvaartwereld. In Zakenreis #511 blikte hij terug op zijn vijftien jaar bij de luchtvaartcombinatie.

Hoe hebt u de situatie rond de herbenoeming van de CEO van KLM, Pieter Elbers, ervaren?
“Het kwam voor iedereen als een donderslag bij heldere hemel dat de herbenoeming van Elbers op het spel stond. Hoewel het nooit direct tegen Elbers is gezegd, heeft hij het wel zo ervaren, vanwege het optreden naar buiten toe van de nieuwe CEO van Air France-KLM, de Canadees Ben Smith. Voor mij is het een raadsel. Je moet met elkaar de oorlog winnen, dan loop je niet langs elkaar heen.”

Hoe reageerde u?
“Op het moment dat het echt duidelijk werd – en dat heeft wel een paar maanden geduurd – hebben we als raad van commissarissen, de directie, de 25.000 KLM’ers die de petitie hadden ondertekend plus het Nederlandse kabinet met elkaar gezegd: ‘Dit is volstrekt onaanvaardbaar. Onaanvaardbaar.’ En dat is loud & clear gecommuniceerd naar Anne-Marie Couderc, de voorzitter van de board van Air France-KLM, en naar Ben Smith. ‘Als je dit doorzet, veroorzaak je een ongelooflijk ernstige crisis rond KLM, full stop.’ Dat hebben we gezegd.”

Elbers kreeg zijn herbenoeming toch. Had Smith hem eigenlijk toch willen lozen?
“Geen idee. Last-minute, vlak voordat de vergadering begon waarin de benoeming aan de orde zou komen, was het helder dat Elbers door kon gaan. Ben Smith had een memo geschreven over de besluitvormingsstructuur in de groep. Daar hebben wij goed naar gekeken en in de ochtend voor de vergadering nog een paar tekstuele aanpassingen gedaan. Toen proefde ik dat de Fransen een aanleiding zochten om ‘ja’ te zeggen tegen de benoeming, dat voel je op een gegeven moment. En toen was het klaar. Voor Pieter Elbers is dit een hele nare periode geweest.”

Was het lidmaatschap van Ben Smith in de RvC van KLM het wisselgeld voor het aanblijven van Elbers?
“Nee, dat is nooit aan de orde geweest.”

Smith heeft ook een nieuw CEO Committee in het leven geroepen. Wat vindt u daarvan?
“We vonden de totstandkoming van een CEO Committee, met Ben Smith, Pieter Elbers, Anne Rigail als CEO van Air France en Frédéric Gagey als CFO van de groep, volstrekt logisch. Zij moeten als team samenwerken en de groep gaan leiden, met daarboven de board. En natuurlijk is de groeps-CEO de baas, dat is nooit ter discussie gesteld, door niemand. Het is me altijd een raadsel gebleven waarom Smith zo expliciet met die besluitvormingsstructuur bezig is geweest, er een memo over heeft geschreven, er instemming voor vroeg van de board, enzovoort. Ik weet het niet. ‘Natuurlijk ben jij de baas, daar hoeven we het niet eens over te hebben,’ zei ik tegen hem.”

Toen Smith aantrad, greep hij direct hard in bij Air France, de CEO moest weg, Joon werd opgeheven. Maar waarom de aanval op KLM?
“Twee maanden na Smiths aantreden heb ik tegen hem gezegd: ‘Het beste wat je kunt doen is Elbers je deputy maken en hem een of twee projecten op groepsniveau te laten doen, om de samenhang te bevorderen.’ Uit Parijs kwam namelijk al langere tijd het verwijt dat KLM niet op groepsniveau dacht, hoewel dat echt flauwekul was. Ik zei: ‘Doe dat en je zult zien hoe snel jij, Ben Smith, vertrouwen hebt gewonnen in de Nederlandse samenleving.’ Maar hij zei geen ja en geen nee. Twee maanden later begon de campagne tegen Elbers.”

Twee voorgangers van Elbers, Leo van Wijk en Peter Hartman, waren wél deputy CEO in de board van Air France-KLM.
“Toen Peter Hartman CEO van KLM was, werd hij tevens vicevoorzitter in de board van Air France-KLM, net zoals daarvoor Leo van Wijk dat was geworden. In 2014 werd Camiel Eurlings de nieuwe CEO van KLM. Toen is besloten dat Hartman aan zou blijven als vicevoorzitter van de board, als non-executive deputy CEO, vanwege zijn jarenlange ervaring. Zelf trad ik, als voorzitter van de RvC van KLM, in 2015 toe als lid van de board van Air France-KLM. Ik zou Hartman opvolgen als hij in 2017 met pensioen ging. Dat was afgesproken in de tijd dat Alexandre de Juniac topman van Air France-KLM was. Maar het is er nooit van gekomen, ik weet eigenlijk niet waarom.

Toen Hartman met pensioen ging, heb ik overigens mijn functie ter beschikking gesteld. Ik bood aan mij terug te trekken uit de board ten faveure van Pieter Elbers, die inmiddels CEO van KLM was. Als RvC hadden wij graag gezien dat Elbers in de board van Air France-KLM was gekomen, als vicevoorzitter. Na Hart­man is er echter geen directielid van KLM tot de board toegetreden. Het argument was dat als er een KLM-CEO kwam, er ook een Air France-CEO bij moest en de board was al zo groot.”

Smith zette het lidmaatschap van hem als CEO in de RvC toch weer op de agenda.
“Klopt. De situatie is nu anders en de Fransen hebben daarom terecht gezegd: ‘We hebben nu een CEO van Air France-KLM die geen voorzitter van de board is, en Smith wil graag als CEO van de groep in de RvC van KLM.’ Toen heb ik gezegd: ‘Fair enough, dan gaan we serieus onderzoeken of dat kan.’ Juri­disch, volgens Nederlandse wet en regelgeving, was het mogelijk. En áls je er al tegen zou zijn, verlies je het op de aandeelhoudersvergadering.

Maar zover is het nooit gekomen. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat ik het liever niet had, intuïtief. Smiths beweegreden om in de RvC van KLM te zitten is om invloed uit te oefenen op het wel en wee van KLM, vanuit machtsdenken dus. En dat is de verkeerde redenatie. Als hij in de RvC zou willen kijken hoe het eraan toegaat, om de cultuur te begrijpen, om te door­gronden wat voor bedrijf het is, een relatie met de commissarissen opbouwen en de directie – ja, dat zou ik allemaal aanvaarden, dat is een goede reden. Ik hoop nog steeds dat dat gaat gebeuren. We hebben altijd een hele goeie RvC gehad met vijf Fransen en vier Nederlanders. Dat werkte voortreffelijk. De Fransen zeiden vaak tegen ons: ‘We zouden willen dat in Frankrijk de board functio­­neerde zoals hier.’ Nu is Smith een van die vijf Franse leden. Ik hoop dat als Smith ziet en voelt hoe het er bij ons aan toegaat, hij het beter begrijpt, kennis opdoet over de Neder­­landse aanpak en op een opener manier omgaat met KLM.”

Denkt u dat de positie van Elbers nu wél veiliggesteld is?
“Ja, daar ben ik zeker van. Hij is benoemd voor vier jaar. Ik ben ervan overtuigd dat de directie van KLM constructief in de wedstrijd zit en blijft zitten. Ik ga er ook vanuit dat we hier allemaal van leren. Smith heeft een ongelukkige start gemaakt in Nederland, en nu druk ik me mild uit. Als RvC hebben we ook duidelijke signalen afgegeven dat het not done is om de KLM-directie niet te informeren als je in Nederland op bezoek bent. Naar de Vereniging Nederlandse Verkeers­vliegers gaan zonder Pieter: een gotspe. Ik hoop dat Smith daarvan geleerd heeft. Die twee zullen nooit dikke vrienden worden, maar ik hoop dat ze wel professioneel genoeg zijn om samen de kar te gaan trekken.”

Hoe kijkt u naar uw eigen functioneren? U was bijvoorbeeld lang niet altijd op de vergaderingen van de board.
“Dat is zo. Ik keek eerst naar de agenda en als er niets zou worden besloten, dacht ik: zonde van mijn tijd, ik sla een keer over. Je zit er anders een hele middag voor niets. Maar op cruciale momenten was ik er wel. Ik verwijt mezelf ook dingen. Ik ben een man van de inhoud en niet van het socializen en van de diners, en ik zal pijnpunten ongetwijfeld niet altijd even charmant hebben verwoord. Dat helpt óók niet, natuurlijk. Ik had overigens nooit de indruk dat ik invloed kon uitoefenen, alleen indirect. Van een concern met 85.000 werknemers verwacht ik dat aan de top mensen zitten die met wijsheid besturen en daar ben ik behoorlijk in teleurgesteld. Ik had het anders verwacht.”

Hoe zou de board van Air France-KLM er idealiter uit moeten zien?
“De board telt nu negentien leden en is daarmee veel te groot, het is een Poolse landdag. Die disfunctioneert gewoon. Dat vindt de board zelf ook, na een interne evaluatie. Het beste zou zijn dat iedereen zijn of haar zetel ter beschikking stelt, iedereen, in het belang van de groep. En dan vanaf nul kijken hoe je tot een kleine board kunt komen, van negen tot maximaal elf leden. Die exercitie zou moeten plaatsvinden, dan krijg je een hanteerbare board.”

Smith benadrukt sinds zijn komst dat hij de baas is en niemand anders, wat vindt u daarvan?
“Het is naar mijn mening een signaal van innerlijke onzekerheid. Hij kreeg met Elbers een van de beste airline CEO’s ter wereld naast zich. Maar Elbers is ook een mannetjesputter, een beetje hoekig. Als je dan zoals Smith vanuit Canada met je gezin de oceaan oversteekt om zo’n groot Europees bedrijf te leiden, kan ik me voorstellen dat je nerveus bent. Als Smiths zelfvertrouwen toeneemt, zal hij wel wat minder gaan tamboereren op ‘ik ben de baas’. Anders zal hij er voortdurend tegenaan lopen. Iedereen heeft een baas nodig in het leven, of het nu thuis is of op het werk. Iedereen moet weleens worden gecorrigeerd. In de top van Air France-KLM zijn nu de functies van CEO en Chairman gescheiden, dat is positief. Het gaat om checks & balances, dat iemand je af en toe een spiegel voorhoudt.”

Wie blijft langer op zijn plek, Smith of Elbers?
“Elbers, zeker.”

Hebt u iemand in het vizier die Elbers te zijner tijd zou kunnen opvolgen als CEO van KLM?
“Ik ga ervan uit dat Elbers ten minste acht jaar deze rol vervult. Hij is te jong om bij KLM met pensioen te gaan, maar het zou ook niet goed zijn om veel langer in deze functie aan te blijven. Dat betekent dat je de komende vier jaar moet werken aan dit vraagstuk. Ik ben niet zozeer voor kroonprinsen, maar het is wel zaak dat je in de top van het management opvolgers gaat kweken. Dat is de taak van de raad van commissarissen, in samenspraak met de directie. Dat hebben we Jean-Marc Janaillac kwalijk genomen, dat hij zijn hoofd op het hakbord legde. Toen ging het mis. Er was helemaal niemand als opvolger toen hij zijn lot verbond aan de uitslag van een intern referendum. Air France-KLM heeft daardoor maandenlang zonder CEO gezeten.”

Bent u over de hele linie positief gestemd over Air France-KLM?
“Absoluut. Door de ongelukkige start van Ben Smith in Nederland is alles wel op scherp komen te staan, en dat is op zich een voordeel. Het valt onder de taak van de raad van commissarissen om vanuit centraal leiderschap af en toe ook CEO’s aan te spreken op hun gedrag. Dat leidt tot verbeteringen. Zo heb ik begrepen dat op de jaarlijkse aandeel­houdersvergadering in Parijs op 28 mei jl. de onderlinge verhoudingen binnen de groep al aanzienlijk leken te zijn verbeterd. Daardoor ben ik aangenaam verrast. Ook de eerste vergadering die Ben Smith heeft bijgewoond als lid van de RvC van KLM is plezierig verlopen, heb ik vernomen. Maak er een sportieve wedstrijd van tussen KLM en Air France, volwassen, een uitdaging, kom op zeg. En als de verzakelijking van KLM verbreed wordt in de groep, dan ben je verzekerd van een goede toekomst.”

Foto’s: © Nathalie Hennis

Dit is een samenvatting van het artikel ‘Hans Smits, RvC KLM: ‘Top van Air France-KLM is afgegleden’, dat is verschenen in Zakenreis #511. Het hele artikel lezen? Neem een abonnement op Zakenreis Magazine. Ontvang hét vakblad voor de Nederlandse zakenreisindustrie voor maar 32 euro per jaar.

Lolke van der Heide
Door: Lolke van der Heide | lolke[at]zakenreis.nl
Lolke van der Heide schrijft vanaf 2002 over de luchtvaart en reiswereld, voor diverse media. Sinds 2007 is hij verbonden aan Zakenreis.

Blijf op de hoogte, abonneer u op de Zakenreis.nl nieuwsbrief!

  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.
artikelen
Martinair had nu nog kunnen bestaan

Martinair had nu nog kunnen bestaan

18/07/2019

Luchtvaarticoon Martin Schröder bouwde eigenhandig een vliegmaatschappij op die bekend én gekend was bij miljoenen vakantiegangers. De Martinair-piloten en -stewardessen vlogen passagiers naar bestemmingen in en buiten Europa. Maar niets…

Lufthansa’s  Game of Thrones

Lufthansa’s Game of Thrones

12/02/2019

Met de introductie van de Boeing 777-9, begin 2020, gaat Lufthansa binnen één reisklasse verschillende typen stoelen tegen verschillende prijzen aanbieden. Dat varieert van een stoel in economy class in…

Bij KLM staat personalisatie voorop

Bij KLM staat personalisatie voorop

01/02/2019

KLM brengt wijzigingen aan in corporate contracten en gaat content-differentiatie gefaseerd toepassen. Daarbovenop viert de airline aanstaande oktober haar 100-jarig bestaan. ‘Alle reden voor een feestje, want het gaat uitstekend…