Home / Artikel / KLM Health Services in tijden van corona

KLM Health Services in tijden van corona

25/09/2020

Het is de tragiek van het moment, zegt Brinio Veldhuijzen van Zanten, algemeen directeur van KLM Health Services (KHS). Terwijl de luchtvaart er door de coronacrisis dramatisch voorstaat, zijn het voor KHS topdagen door de vele aanvragen voor testen. De bedrijfsarts, die kantoor houdt op Schiphol-Oost, prijst zich niettemin gelukkig met de gedachte dat zijn bedrijf ‘een positieve bijdrage’ kan leveren aan het bewaken van de volksgezondheid.

Waar staat KLM Health Services voor?
“We zijn als dochterbedrijf de medische poot van KLM. Behalve onderzoek en testen adviseren we tientallen bedrijven, ngo’s en ministeries met hun travel risk policy. Dat deden we al vóór corona en nu is het nog belangrijker geworden. We nemen hen alles uit handen en zijn een One Stop Shop. Er zijn vier vestigingen: Schiphol-Oost, Schiphol-Centrum, Hoofddorp en Den Haag. We hebben circa 200 mensen in dienst.”

Hoe is corona ‘binnengekomen’ bij u?
“Medio januari 2020 beseften wij voor het eerst dat er iets aan de hand was, er kwamen telefoontjes over Wuhan en mensen in mijn omgeving vroegen of ze nog veilig naar China konden reizen. Ik zei: ‘Het zal vast geen probleem zijn, maar vermijd Wuhan.’ Vanaf die tijd waren we al de hele dag bezig als onderdeel van een KLM-breed contingency team. We vroegen we ons af wat het verder ging betekenen en probeerden de risico’s in te schatten.”

Op welk moment wist KLM dat het ernst was?
“Op 3 februari staakte KLM alle vluchten op China en toen ging de bal heel snel rollen. Het ontrolde zich verder die maand, toen het virus in Italië opdook. De Nederlandse regering hield nog vrij lang vol dat het virus hier niet zou komen en vertrouwde op de goede organisatie van de gezondheidszorg. Maar op een gegeven moment was er geen houden meer aan. Op 27 februari werd in Nederland officieel de eerste coronabesmetting vastgesteld. Achteraf denk ik dat het virus er al eerder was. De wintersportvakanties en het carnaval hebben zeker bijgedragen aan een snelle verspreiding hier. Daarna heeft het zich razendsnel ontwikkeld. Vanaf medio maart veranderde de situatie van dag tot dag, bijna van uur tot uur. Juni en juli waren een iets rustiger periode, maar sinds augustus stijgt – helaas – het aantal besmettingen weer.”

Hoe gaat het nu, na een half jaar?
“Er is sprake van voortschrijdend inzicht. Het RIVM wees mondkapjes in het begin af: niet effectief, niet aan beginnen, zei het instituut. Langzamerhand is dat opgeschoven en ze zijn nu verplicht op delen van de luchthaven, in het openbaar vervoer, aan boord van vliegtuigen en op nog een aantal plekken. Mijn indruk is dat mondkapjes wel enigszins helpen tegen de verspreiding, maar altijd in combinatie met andere dingen, waarvan voldoende afstand houden tot elkaar het belangrijkste is. Maar als je de grens over rijdt, naar België en Frankrijk, dan zie je een totaal andere situatie, met veel meer mondkapjes. Ik verwacht dat de plicht tot het dragen ervan in Nederland zal worden uitgebreid, bijvoorbeeld straks op de luchthavens, waar overal passagiers komen.”

Wordt er nu meer een beroep op u gedaan dan voorheen?
“Ja, en dat vinden wij heel terecht. Bij voorkeur willen wij er niet aan te pas komen op het moment dat er al iets gebeurd is, we willen het aan de voorkant doen, voordat mensen op reis gaan. Bij ons kunnen ze zich snel en veilig laten testen op corona.”

KHS rekent 145 euro voor een test, bij de GGD is het gratis …
“Bij ons is het preventief, zonder klachten, bij de GGD achteraf mét klachten. Je hebt van ons een pcr-test (polymerase chain reaction – red.) nodig om naar bepaalde bestemmingen zoals bijvoorbeeld Caribisch Nederland te kunnen reizen. Na de test verstrekken wij een gezondheidsverklaring met de uitslag van de test, nodig voor het land van bestemming. We kunnen de vraag niet aan en zijn aan het opschalen. Mijn collega’s deden voorheen veel vaccinaties tegen andere aandoeningen en hadden bijna geen werk meer. Zij zetten zich nu allemaal in voor coronatesten. Wij zorgen ervoor dat niemand met klachten aan boord van een vliegtuig kan stappen.”

Hoe lang is die test geldig?
“Enigszins arbitrair, maar wij gaan uit van 48 uur. Bij iedere reis heb je een nieuwe test nodig, want in de tussentijd kun je iemand zijn tegengekomen met corona en dan is er toch kans op besmetting.”

Wat is de beste manier om besmettingen aan boord te voorkomen?
“Ons idee is dat je meerdere verdedigingslinies tegen het virus moet hebben: het beperken van de interactie, vaak schoonmaken, het dragen van een mondmasker of een facemask, een PCR-test. Al die dingen helpen een klein beetje. Daarnaast wordt de lucht continu ververst en zijn er zogenoemde HEPA-filters aan boord.”

Waarom deelt KLM geen mondkapjes uit aan passagiers?
“Daar ben ik niet direct bij betrokken geweest. Maar het is natuurlijk wel zo dat passagiers bij aankomst op de luchthaven al mond­maskers bij zich moeten hebben. Inmiddels is het dragen ook veel gebruikelijker geworden.”

Het vliegend personeel loopt ook risico, hoe gaan ze daarmee om?
“Sommigen zijn bang voor besmetting of dat ze in het buitenland bij een gewoon medisch probleem nergens terecht kunnen. In enkele gevallen bleken mensen in het buitenland een positieve PCR te hebben en dat was natuurlijk een probleem. Ons netwerk van artsen in het buitenland bleek van grote waarde om dergelijke problemen te helpen oplossen. We zijn ook veel met mensen in gesprek gegaan en waren bij crew briefings aanwezig. Dat deden we ook met de factsheets en Q&A’s waarmee we naast het informeren probeerden de zorgen rondom het werken en corona te verminderen. ‘Voordeel’ was dat er door corona veel minder werd gevlogen, zodat collega’s het makkelijk van elkaar over konden nemen als mensen toch grote moeite er mee hadden.”

Is er nog verschil tussen cockpit en cabine?
“Het gaat aan boord hoofdzakelijk om het cabinepersoneel. Voor hen zijn allerlei maatregelen genomen, zoals het beperken van de interactie in de cabine, het dragen van mondkapjes, minder catering, producten op stoelen leggen in plaats van aan te geven en extra schoonmaak om zo blootstelling te beperken. Buiten de cockpit geldt dat natuurlijk ook voor de vliegers.”

Wat als iemand in de lucht, ondanks alle voorzorgen, toch ‘de’ verschijnselen heeft?
“KHS heeft een speciale coronakit gemaakt die zich nu aan boord van ieder KLM-toestel bevindt. Stel dat iemand symptomen heeft, dan weet de bemanning wat zij moet doen. Ze zijn hiervoor goed getraind. De passagier wordt op een geïsoleerde plek neergezet, met een vaste cabin attendant en een eigen wc waar anderen niet mogen komen. De vliegtuigen zijn momenteel tamelijk leeg, dus dat helpt bij de uitvoering ervan.”

Heeft zich dit al voorgedaan?
“We hebben koortsige passagiers aan boord geïsoleerd, maar niemand van hen bleek corona te hebben.”

Toch zijn de afgelopen tijd tientallen passa­giers op Schiphol aangekomen die naderhand na GGD-testen corona bleken te hebben …
“Ja, er zijn vluchten waarvan wij achteraf via de GGD horen dat er mensen aan boord zaten die positief zijn getest. We hebben daar een draaiboek voor, gebaseerd op soortgelijke situaties uit het verleden, bijvoorbeeld met tbc-besmettingen. We geven door welke passagiers in de buurt hebben gezeten: ruwweg tot twee rijen voor en twee rijen achter de positief geteste. KHS geeft dit door aan de GGD en zij onderneemt daar vervolgens actie op. Wij bepalen vervolgens voor onszelf – conform de RIVM-protocollen en in samen­spraak met de GGD – of de staf op die vluchten ook risico heeft gelopen of niet.”

Moeten KLM’ers afkomstig uit oranje gebieden in quarantaine?
“Nee, en KLM-crew hoeft na aankomst ook niet te worden getest. Dit komt doordat KLM’ers die op reis gaan maar heel kort op hun bestemming zijn en zich ter plekke zo weinig mogelijk mengen met de lokale bevolking. In sommige landen is zelfs sprake van volledige isolatie van buitenlands luchtvaartpersoneel, tot ze weer wegvliegen.”

Vindt u dat IATA sneller moeten schakelen in deze crisis?
“Ik maak deel uit van de medical advisory group van IATA, samen met een stuk of vijftien collega’s van andere luchtvaartmaatschappijen. We hebben vanaf het begin van de pandemie vrijwel dagelijks contact via apps en video om te proberen IATA vanuit ons perspectief te adviseren en zo op één lijn te komen. IATA wil niets liever dan dat, maar krijgt het bij de regeringen die daarover gaan niet voor elkaar. Het is een ingewikkelde strijd die we moeten blijven voeren. Wij zouden graag zien dat de regelgeving tussen landen gelijk wordt getrokken. Nu moet je als airline op de ene plek dit doen en op een andere dat. Zelfs binnen Europa verschillen de eisen. De gezondheidsverklaring die Nederland voorschrijft is net weer anders dan die van EASA, het Europees Agentschap voor de veiligheid van de luchtvaart.”

Corona overviel de luchtvaart, maar ook de zakenreizigers en hun bedrijven.
“Veel ondernemingen waren totaal niet voorbereid op deze situatie en hadden dus geen policy. Ze moesten hier halsoverkop gezondheidsbeleid op maken. In het begin kwamen daardoor heel veel vragen op ons af. Voor KLM maken we nu bijna dagelijks een factsheet en Q&A’s met de nieuwste informatie en die hebben we ook voor onze andere klanten. Er staan antwoorden in op veel vragen, zoals: ‘Ik heb hooikoorts en ik snotter, mag ik dan wel vliegen?’ We hebben een heel team van artsen tot onze beschikking en staan in voortdurend contact met de WHO, het RIVM, de GGD en met de ECDC (European Centers for Disease Control & Prevention, in de Verenigde Staten – red.) als dat nodig is.”

Wat vindt u dat bedrijven moeten doen?
“Ze móéten een travel risk policy hebben vanuit hun Duty of Care. Als bedrijf moet je de risico’s in kaart brengen van zakenreizen en daar moet je maatregelen op treffen. Als je dat beleidsmatig goed inricht, je mensen goed voorlicht en de juiste afwegingen maakt, dan denk ik dat het heel verantwoord kan. Een bedrijf kan het zich niet permitteren om géén travel risk policy te hebben. Je wil niet dat iemand terugkomt met corona en het hele bedrijf plat gaat.”

In april en mei lag het hele luchtverkeer vrijwel plat, daarna kwam herstel en ook weer een terugval. Hoe speelt u daarop in?
“Toen vrijwel de hele luchtvaart stilviel, was het op zich makkelijker voor ons: er werd gewoon niet meer gereisd en dus waren er ook minder gezondheidsissues. Toen er weer wat meer werd gevlogen, vanaf juni, juli, kregen we veel vragen uit het bedrijfsleven over de opstart. In augustus is er toch weer een knik gekomen in de curve en moesten we ons wéér aanpassen. We hadden gedacht dat die terugval later zou komen, met ingang van het winterseizoen. Vaststaat dat we echt heel voorzichtig moeten zijn met zijn allen. Ik weet: dit is allemaal bij elkaar natuurlijk niet goed voor de luchtvaartbranche.”

Is KHS de enige divisie van KLM die dit jaar winst gaat maken?
“Dat is de tragiek: het zijn voor ons topdagen, terwijl het voor de luchtvaart dramatisch is, maar we kunnen wél onze bijdrage leveren. Wij zijn de afdeling voor werken, reizen en gezondheid.”

Corona is per vliegtuig over de wereld verspreid, toch?
“Het is per mens verspreid en mensen reizen. Honderd jaar geleden, tijdens de Spaanse griep, vlogen we nog niet en toch ging het virus over de hele wereld, alleen langzamer. In de tijd van SARS is weleens onderzocht hoe je de snelle verspreiding van een virus kunt voorkomen. Dan moet je binnen 24 uur het totale vliegverkeer stilleggen. Dat is natuurlijk onhaalbaar.”

Komt er snel een vaccin tegen corona?
“Ik verwacht het niet op heel korte termijn. Het zal nog zeker een half jaar tot een jaar duren. Maar het kan ook zomaar zijn dat iemand een gouden greep doet en we een doorbraak hebben. Voordat je het dan in grote hoeveelheden hebt en iedereen gevaccineerd is, ben je weer een poos verder. En over het vaccin dat de Russen zeggen te hebben ontwikkeld bestaat gezonde scepsis. En áls we straks een vaccin tegen corona hebben, weten we nog niet hoe lang de werking is. Is, net als bij influenza, de werking na een jaar uitgewerkt of duurt dat veel langer? Vaccinatie tegen gele koorts bijvoorbeeld
hoeft maar één keer in je leven.”

Stel dat een vaccin er binnen afzienbare tijd toch is, keert het vertrouwen in de luchtvaart dan terug?
“Ik denk van wel. Mensen blijven nieuwsgierig en willen reizen. Er zullen dan wel dingen blijvend veranderd zijn. Met de moderne technologie is het veel gemakkelijker gebleken om thuis te werken en via video te vergaderen. En dat heeft voordelen: minder files, minder luchtverontreiniging en dat soort dingen. Ik heb ook behoorlijk veel vanuit huis gewerkt. Maar mensen zien, elkaar aanraken – die basisbehoefte is er en zal weer dagelijkse realiteit worden.”

De zakelijke markt herstelt dus later?
“Dat weet ik zo net nog niet. Als je een zakelijk contract van enige omvang tekent, dan wil je toch ook eerst echt iemand in de ogen hebben gekeken.”

Bent u niet bang dat er alweer een nieuw virus op de loer ligt?
“Je moet er altijd rekening mee houden dat er een nieuw virus komt. Het coronavirus bestond al langere tijd, SARS was ook een coronavariant, alleen hebben we er nooit een vaccin tegen gemaakt, dat moet nu alsnog gebeuren. Toch denk ik dat pandemieën zoals deze niet vaak voorkomen. De vorige was dus honderd jaar geleden. Andere virusuitbraken waren qua omvang veel beperkter.”

Dit is een samenvatting van het artikel ‘KLM Health Services in tijden van corona’, dat is verschenen in Zakenreis #518. Het hele artikel lezen? Neem een abonnement op Zakenreis Magazine. Ontvang hét vakblad voor de Nederlandse zakenreisindustrie voor maar 32 euro per jaar.

 

Lolke van der Heide
Door: Lolke van der Heide | lolke[at]zakenreis.nl
Lolke van der Heide schrijft sinds 2007 voor Zakenreis over de luchtvaart en reiswereld

Blijf op de hoogte, abonneer u op de Zakenreis.nl nieuwsbrief!

  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.
artikelen