Home / Artikel / Kan de volgende CEO van KLM een vrouw zijn?

Kan de volgende CEO van KLM een vrouw zijn?

07/10/2019

Nog nooit in het honderdjarig bestaan van KLM stond een vrouw aan de top. In het Executive Committee, het uitvoerend orgaan waarin de dertien hoogste bestuurders overleg voeren, zitten tegenwoordig wel drie vrouwen. Zakenreis sprak met hen over ervaringen en ambities. Is een van hen wellicht de toekomstige CEO?

Thee en koekjes ontbreken in de kleine vergaderruimte op het hoofdkantoor in Amstelveen, er staan flesjes water. Miriam Kartman (executive vice president inflight services), Jacomien Dijkstra (senior vice president transformation) en Barbara van Koppen (senior vice president corporate center & general counsel) nemen ruim de tijd om toe te lichten wat hun taak is bij KLM en welke ambities ze hebben. En ze geven hun mening over de positie van vrouwen in het bedrijfsleven. Kartman, Van Koppen en Dijkstra maken deel uit van het Executive Committee van KLM, waarin de driekoppige statutaire directie – drie mannen – overleg voert met tien vice presidents.

De drie vrouwelijke executives hebben binnen KLM al een lange carrière achter de rug. Miriam Kartman werkt nu 27 jaar bij KLM, waarvan zeventien jaar bij Human Resources op allerlei posities. “Daarna heb ik de overstap gemaakt naar het Operations Control Centre, waaraan ik leiding gaf. Sinds 2015 ben ik executive vice president inflight services. Dit betekent verantwoordelijkheid voor wat er in de cabine gebeurt voor wat betreft cabine-personeel, catering, product en service.”

Voor Jacomien Dijkstra was KLM ruim twintig jaar geleden haar eerste werkgever. In 2016 vertrok ze naar KPN, maar ruim twee jaar later vroeg KLM haar of ze wilde terug­komen. “Ze boden mij zo’n mooie baan aan, daar kon ik geen nee tegen zeggen en ik heb er geen moment spijt van gehad. Sinds november vorig jaar zit ik weer hier als senior vice president transformation en ben ik verant­woorde­lijk voor de transformatie bij KLM. Onze ambitie is om de meest klantgerichte, innovatieve en efficiënte netwerkcarrier in Europa te worden. Die tekst heb ik niet zelf verzonnen, maar bij iedereen zit deze ambitie erin.”

Barbara van Koppen kwam 23 jaar geleden in dienst van KLM, “dus ik hoor inmiddels bij het meubilair. Mijn eerste positie was bij vracht, in een commerciële functie. Na een paar jaar maakte ik de overstap naar het hoofd­kantoor en sindsdien heb ik verschillende corporate rollen vervuld, steeds met een wat breder portfolio, met een uitstap naar de functie van investor relations, vanaf 2001 tot na de fusie met Air France in 2004.”

KLM verdween dat jaar van de beurs en daardoor werd Van Koppens afdeling opgeheven. “Zo ben ik nu na een aantal tussenstappen senior vice president corporate center & general counsel. In die functie voer ik een aantal corporate afdelingen aan. Ons gemeenschappelijk doel is om met alles wat we doen bij KLM het juiste Umfeld te creëren. We willen binnen de lijntjes kleuren, maar moeten ook voor onze belangen opkomen. Het zijn allemaal teams van specialisten waarmee ik werk en die maken het mede mogelijk dat we kunnen vliegen.”

Het was een tijd onrustig rond de ‘cabine’ met de -1 CA-regeling: een cabin attendant minder op de longhaul. We horen weinig meer. Is dat een goed of slecht teken?
Miriam Kartman: “Een goed teken. Het conflict rond de bezetting in de cabine ligt achter ons. We zijn nu vooral bezig met productontwikkeling en verbetering, met het stabiliseren van en het vasthouden aan de afgesproken productiviteit. Dat gaat in relatieve rust en haalt de kranten niet.”

Hoe is de respons op het nieuwe product ‘Anytime for you’ in World Business Class?
“Goed. We hebben het nu op acht bestemmingen uitgerold en onderzoeken de volgende stappen. Het gaat om gerichte bestemmingen, waar het past bij de vervoersstromen en bij onze klanten. De resultaten zijn zo positief dat we nu kijken of we het concept kunnen verfijnen. Daarbij kijken we hoe we op nacht­vluchten andere elementen aan bod kunnen laten komen.”

Veel airlines geven hun economy class momenteel een upgrade. Heeft KLM plannen op dit gebied?
“We volgen niet elke ontwikkeling van andere airlines. De huidige economy class past bij de klantverwachting en bij de propositie in het algemeen van KLM.”

Heeft KLM andere inkomstenbronnen nodig, nu de duty free weggaat?
“De duty free is sinds juli jl. weg op Europese vluchten en daarbuiten is dat vanaf januari 2020 het geval. We kijken in bredere zin naar ancillaries, maar inflight sales in de oude vorm komt zeker niet terug.”

Barbara van Koppen – uw functie is senior vice president corporate center & general counsel, dat is een mond vol.
“Ik bemoei me niet dagelijks met alles en iedereen hoor, we hebben hier hele goede hoofden van afdelingen. Er gebeurt veel rond KLM en dus ligt er altijd wel iets op mijn bord. Er is toenemende aandacht voor duurzaamheid bijvoorbeeld. Ook de wet- en regelgeving, zoals GDPR (General Data Protection Regulation – red.), is heel belangrijk voor ons. Deze EU-wet bepaalt voor ondernemingen mede een stukje bestaansrecht. Hoe kunnen we zo integer en ethisch mogelijk omgaan met de data van onze passagiers, daar gaat het om.”

Ben Smith , CEO van Air France-KLM wil Transavia naast KLM positioneren. Pieter Elbers is ertegen. Bent u daarbij betrokken?
“Wat er al waar is van al die discussies. Ik denk dat je breder moet kijken, vanuit governance perspectief: wat is logisch, wat past binnen de afspraken die zijn gemaakt tijdens de fusie of later? Ik probeer altijd het corporate geweten te zijn en te borgen dat we geen verkeerde stappen maken. Maar ik zit niet heel direct aan het stuur van de besluitvorming.”

U maakt Smith sinds kort ook mee in de Raad van Commissarissen van KLM. Hoe loopt dat?
Van Koppen:What happens in the RvC, stays in the RvC.”

Transformatie bij KLM, wat houdt dat in?
Jacomien Dijkstra: “De eerste fase van trans­formatie van KLM is gestart in 2014. Daarbij streefden we naar kostenverlaging om te kunnen investeren, zowel in onze klanten als in onze medewerkers. Dat is gelukt. We zijn on track maar het is nooit klaar. De focus ligt nu op verankering in de organisatie. Naast voortdurende aandacht voor kostenverlaging, digitale transformatie en innovatie zijn pro­gram­­ma’s als diversiteit & inclusie, sustaina­bility en leiderschapsontwikkeling toegevoegd.”

Hoe voelt het om als vrouw te werken in een door mannen gedomineerde omgeving?
Van Koppen: “Als je er problemen mee zou hebben, zou je er niet zitten. Het is een fact of life dat je op managementniveau in een mannenomgeving zit. Maar ik heb me er altijd prima gevoeld.”
Kartman: “Het is mooi om te zien dat diver­si­teit, mannen/vrouwen, geaardheid en wat allemaal meer, binnen KLM handen en voeten krijgt. Uiteindelijk gaat het om inclusiviteit, dat iedereen in het bedrijf toegevoegde waarde heeft en zich gewaardeerd voelt. Vrouwen en mannen zitten voor een deel anders in elkaar, ze brengen andere elementen in. Als je daar de kracht van inziet, kom je verder.”

Hebt u zich moeten aanpassen als vrouw?
Dijkstra: “Nee. Belangrijk voor mij is wel geweest dat ik mensen om me heen heb gehad die me stimuleerden om ook buiten mijn eigen comfort zone te gaan. Als vrouw heb je dat misschien meer nodig dan als man.”
Kartman: “Ik ben vaak mentor van vrouwelijke managers binnen KLM en mijn belangrijkste les is: blijf jezelf. Ik vind het bijzonder om te merken dat ze dat toch een eyeopener vinden. Vrouwen werken onderling niet per definitie goed samen, maar wij drieën kunnen het heel goed met elkaar vinden en hebben ook veel lol.”

De drie topbestuurders, de CEO, CFO en COO, zijn mannen en ze worden weleens hoekig genoemd. Klopt dat?
Kartman: “Ik ben soms ook heel hoekig, het hangt af van de situatie, soms is dat nodig.”
Van Koppen: “Het zijn net mensen. Je kunt ze gewoon aanspreken op hun goede en slechte kanten, soms met een knipoog of een grapje. Je respecteert elkaar.”

KLM streeft ernaar meer vrouwen in de cockpit te krijgen, bij onderhoud en in het topmanagement. Hoe?
Kartman: “Het is een maatschappelijk thema. We zullen als samenleving stappen moeten zetten: technische beroepen zijn er ook voor vrouwen en die verandering treedt maar langzaam in. We moeten er tegelijkertijd voor zorgen dat er meer mannen in de cabine komen. De scholen voor de luchtvaart moeten om te beginnen diverser worden. Wij besteden bij de werving aandacht aan meer mannen in de cabine, maar het is nog steeds zo dat op advertenties tachtig procent vrouwen reageert. Als je streeft naar diversiteit wil je overal in het bedrijf een betere balans hebben en die is er nu in de cabine niet. 50-50 hoeft niet per se, maar de 80-20 verhouding van nu is niet ideaal. Meer balans zou het werk beter maken, ook voor onze klanten.”
Dijkstra: “Het is niet zo dat er geen vrouwen beschikbaar zijn, bijvoorbeeld voor managementfuncties. Het is een kwestie van goed zoeken of op een andere manier met mogelijke kandidaten in gesprek gaan. Daar zullen wij als bedrijf beter in moeten worden.”

Er zijn vrouwelijke topmanagers bij KLM vertrokken omdat ze niet hogerop konden komen. Geldt dat voor u ook, of zit hier de toekomstige CEO aan tafel?
Dijkstra, grappend: “Dit is de driekoppige directie van de toekomst, denk ik …”
Van Koppen: “Iedereen maakt eigen afwegingen in de eigen carrière en die kunnen heel uit­­een­­lopend zijn: nog een stap naar boven of buiten het bedrijf? Het is altijd gezond om te beden­ken wat je wilt en wat je volgende stap is. Waar word je gelukkig van? Als dat het CEO-schap van KLM zou zijn, moet je er vooral voor gaan.”
Kartman: “We zitten al heel hoog in de piramide. Maar als je ambitie definieert als nog een stap hoger is het leven heel simpel: er zitten nog maar drie posities boven ons, de CEO, de CFO en de COO. Denk ook zelf na over je loopbaan zou ik zeggen en laat dat niet alleen aan het bedrijf over. Ambitie hoeft niet altijd te betekenen dat je omhooggaat, het kan ook verbreding zijn. Hoe hoog we komen? We zullen het wel zien.”

U voldoet aan het criterium voor top­bestuurders dat KLM meestal hanteert: een lange staat van dienst binnen het bedrijf.
Kartman: “We hebben momenteel een jonge CEO en die heeft net een contractverlenging gekregen voor vier jaar. ”
Van Koppen: “Bij elk tijdperk van KLM hoort een eigen CEO. Breng je de juiste bagage mee is iedere keer de vraag.”
Dijkstra: “Vrouw zijn is in mijn beleving geen belemmering voor welke positie dan ook binnen KLM.”

Als u CEO van KLM zou zijn, wat zou u dan veranderen?
Dijkstra: “Lastige vraag, want wij hebben nu ook heel veel ruimte om datgene te doen wat we denken dat goed is. Als ik iets zou willen veranderen, is er dus niets dat me belem­mert om daar vandaag al mee te begin­nen. Maar als je zegt wat de thema’s voor de toekomst zijn, denk ik dat dingen als big data en digita­lisering heel veel van de CEO zullen vragen. De vraagstukken worden zo complex, dat je ook vanuit een leiderschapsrol niet meer alles kunt overzien. Je zult moeten zoeken hoe je samen en in teams beslissingen kunt nemen. En dat is best wel een stap voor een organisatie als KLM, dat van oudsher een hiërarchische cultuur kent. Dat vraagt iets van ons.”
Kartman: “Voor mij is het een overbodige vraag. Ik kan ook nu aan de bel trekken als ik dingen wil veranderen. Maar ik besef dat je als CEO nog meer invloed en impact hebt en in dat geval zou ik me sterk maken voor meer inclusiviteit. Willen uitstralen dat iedereen ertoe doet, ja het klinkt een beetje soft, maar je moet niet onderschatten hoe belangrijk dat is in een grote organisatie als KLM, waar mensen van diverse pluimage werken die je allemaal binnenboord wil houden.”
Van Koppen: “Als je CEO wordt, doe je dingen per definitie anders. Je moet niet proberen het gedrag of de maatregelen van je voorganger te kopiëren. Dus je gaat op zoek naar je eigen stijl van leiderschap.”

Foto’s: @ Natascha Libbert

Dit is een samenvatting van het artikel ‘Kan de volgende CEO van KLM een vrouw zijn?’, dat is verschenen in Zakenreis #514. Het hele artikel lezen? Neem een abonnement op Zakenreis Magazine. Ontvang hét vakblad voor de Nederlandse zakenreisindustrie voor maar 32 euro per jaar.

Lolke van der Heide
Door: Lolke van der Heide | lolke[at]zakenreis.nl
Lolke van der Heide schrijft vanaf 2002 over de luchtvaart en reiswereld, voor diverse media. Sinds 2007 is hij verbonden aan Zakenreis.

Blijf op de hoogte, abonneer u op de Zakenreis.nl nieuwsbrief!

  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.
artikelen
Dossier KLM 100 jaar

Dossier KLM 100 jaar

07/10/2019

In de aanloop naar de honderdste verjaardag van KLM besteedde Zakenreis de afgelopen maanden in een serie bijzondere gesprekken aandacht aan de geschiedenis van onze nationale trots. In Zakenreis #514…

De nazaten van Albert Plesman

De nazaten van Albert Plesman

04/10/2019

Het ruime herenhuis van Hans Plesman in het Haagse Zeeheldenkwartier ademt luchtvaart. En KLM. Foto’s van vliegtuigen, vliegtuigmodellen, souvenirs van vele luchtreizen. Op de eerste etage is een kantoor gehuisvest…

De spagaat van de minister

De spagaat van de minister

24/09/2019

Zakenreis sprak met minister Cora van Nieuwenhuizen over tal van actuele dossiers. Zoals de vraag in welke mate Schiphol mag groeien en wanneer Lelystad Airport ‘eindelijk’ open gaat. Duurzaamheid staat…