Home / Artikel / Is er een dokter aan boord?

Is er een dokter aan boord?

27/04/2009

Vooropgesteld: de kans om aan boord van een vliegtuig ernstig ziek te worden is heel klein, slechts 1 op 16.000. En dat is maar goed ook, want adequate hulp is lang niet altijd mogelijk.

Een geboorte in een vliegtuig wil nog wel een berichtje in de krant halen, een noodtussenstop voor een hartpatiënt al lang niet meer. Ziekten en medische ongemakken aan boord komen namelijk steeds vaker voor. Meer dan ooit maken (zeer) oude mensen een lange vliegreis, evenals chronisch zieken en gehandicapten. Bovendien verdubbelt het aantal intercontinentale passagiers tussen nu en 2020 naar 1,6 miljard per jaar.
Iedereen die regelmatig vliegt heeft de stewardess dan ook wel eens horen omroepen: is er een dokter of verpleegkundige aan boord? Bijna altijd blijkt dat het geval. Een vliegtuigpassagier kan echter geen rechten doen gelden op medische bijstand. De gezondheid is de verantwoordelijkheid van de reiziger zelf.
Zo willen airlines in principe geen vrouwen aan boord die langer dan 34 weken zwanger zijn. Soms ontraden artsen mensen die lijden aan duizeligheid, hartfalen, ademhalingsstoornissen of trombose te vliegen. De kans dat er in het toestel iets mis gaat is vrij groot, de kans op adequate hulp vrij klein.

Juiste diagnose
Zou het nuttig zijn dat luchtvaartmaatschappijen passagiers met gezondheidsklachten duidelijker op de risico’s van (verre) vliegreizen wijzen? Dr. Gabor Linthorst, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, twijfelt. “In hoeverre moet je mensen waarschuwen? Ik vrees dat dat niets uitmaakt voor het wel of niet gaan vliegen.”
Samen met mr. dr. M.C. Ploem verrichtte hij onderzoek naar hulpverlening door artsen aan boord van een vliegtuig. Het duo publiceerde hierover in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. Uit hun onderzoek blijkt dat door het groeiende aantal (oudere) passagiers en de komst van steeds grotere vliegtuigen die bovendien langere afstanden afleggen, het aantal medische problemen tijdens vluchten toeneemt. Cabinepersoneel weet vaak wel om te gaan met een defibrillator die tegenwoordig bijna standaard in elk toestel aanwezig is, maar indien mogelijk wordt liever de hulp van een arts ingeroepen. Een arts, die de patiënt niet kent en soms diens taal niet spreekt, moet onder vrij moeilijke omstandigheden aan het werk. In een volgepakt vliegtuig, met zoveel motorgeraas dat een stethoscoop al onbruikbaar is, is het nog verbazingwekkend dat in vier van de vijf gevallen een juiste diagnose wordt gesteld. Er bestaan anekdotes over dokters die de meest heldhaftige toeren uithalen met behulp van schilmesjes, rietjes of kleerhangers, maar dat zijn uitzonderingen. Vaak kan een arts niet veel uitrichten met slechts een basisverbandtrommel. En een defibrillator kan bij een hartstilstand even helpen, maar een patiënt moet dan liefst binnen tien minuten naar een ziekenhuis worden gebracht. Dat lukt niet per vliegtuig. In elk toestel is dan ook een bodybag (lijkenzak) aanwezig…

Verplicht hulp verlenen
Airlines geven dikwijls tips om het welzijn gedurende de vlucht te bevorderen, zoals: simpele gymnastiekoefeningen in de stoel, af en toe lopen tegen trombose en veel water drinken tegen uitdroging. Volgens Linthorst moet je hier geen spectaculaire resultaten van verwachten. “De problemen waarmee ik ben geconfronteerd betreffen vaak mensen die al ziekten hebben en die ziekten uiten zich opnieuw in een vliegtuig. Wellicht dat luchtdruk en een lager zuurstofgehalte daarbij een rol spelen, maar behoudens dat verschilt een vliegreis niet van een busreis.” Kortom, de klachten zouden zich waarschijnlijk ook buiten het vliegtuig hebben voorgedaan.
Meer heil verwacht Linthorst van medische ondersteuningsdiensten, zoals Air France die al heeft. De gezagvoeder kan er 24 uur per etmaal terecht voor telefonisch consult. Air France meldt over een tijdsbestek van tien jaar 3.628 noodgevallen, waarbij 133 keer de medische ondersteuningsdienst is geraadpleegd.
Hoewel artsen en verpleegkundigen verplicht hulp moeten verlenen, zijn ze daar soms terughoudend in. Enkele Nederlandse specialisten laten desgevraagd weten zich na een oproep van de crew niet meteen te melden, maar eerst af te wachten of er een andere arts opstaat. Dit geldt met name voor vluchten van en naar de Verenigde Staten, waarbij de angst voor eventuele rechtsvervolging een rol speelt. Volgens dokter Linthorst is die angst onterecht, want zelfs bij inadequaat handelen kan een arts niet zomaar worden aangeklaagd. Voor noodgevallen in een vliegtuig en ook daarbuiten geldt speciale wetgeving. Zo kennen de Verenigde Staten de zogenoemde Good Samaritan Law, waarin staat dat tuchtrechtelijke aanspraak doorgaans niet geldt bij het handelen in noodsituaties, waarvoor immers niet de gangbare medische standaard telt. Bovendien is een arts nooit verantwoordelijk voor wat er aan boord gebeurt, dat is de gezagvoerder. Deze beslist bijvoorbeeld of er in noodsituaties wordt doorgevlogen, of dat er een tussenlanding wordt gemaakt.

10.189 medische ongemakken aan boord van 32 airlines zijn begin dit jaar in kaart gebracht. Wat komt het meest voor?

• Flauwvallen 53,5%
• Maagdarmproblemen 8,9%
• Hartklachten 4,9%
• Trombose 0,5% (treedt zelden op aan boord, vaker na een vlucht)
• Blindedarmontsteking 0,25%
• Maagbloeding 0,1%
• Ook: twee geboorten en 52 doden

Blijf op de hoogte, abonneer u op de Zakenreis.nl nieuwsbrief!

  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.
artikelen